Kennedy Space Center: van Apollo tot Space Shuttle

Tijdens mijn verblijf in Daytona Beach in oktober 2004 reed ik op 18 oktober naar Kennedy Space Center. Van de enorme Saturn V en een echte maanlander tot maanstenen en de lanceerplatforms van de Space Shuttle: het blijft bijzonder hoeveel ruimtevaartgeschiedenis op één plek bij elkaar staat.

Een dag tussen de raketten
Ik was deze week in Daytona Beach en omdat Kennedy Space Center vanaf daar goed als dagtrip te doen is, kon een bezoek natuurlijk niet ontbreken. Op 18 oktober reed ik richting Merritt Island voor een dag NASA, Apollo en Space Shuttle.

Kennedy Space Center in een bijzondere periode

Dit is ook een bijzonder moment om Kennedy Space Center te bezoeken. Het Space Shuttle-programma ligt stil sinds het verlies van Columbia en haar zeven bemanningsleden op 1 februari 2003.

NASA werkt ondertussen hard aan de terugkeer naar de ruimte. Space Shuttle Discovery wordt op Kennedy Space Center voorbereid voor STS-114, de eerste Return to Flight-missie. Begin oktober zijn de laatste van de drie hoofdmotoren voor Discovery bij Kennedy aangekomen.

Een Shuttle-lancering zit er tijdens mijn bezoek dus niet in. De lanceerplatforms liggen er opvallend leeg bij, maar achter de schermen wordt volop gewerkt aan de terugkeer van de Space Shuttle.

Nog overal schade van de orkanen

Naast het stilgelegde Space Shuttle-programma valt tijdens mijn bezoek nog iets anders direct op: Kennedy Space Center heeft de weken ervoor flink te lijden gehad onder het uitzonderlijk zware orkaanseizoen van 2004.

Vooral Hurricane Frances, die begin september over Florida trok, richtte veel schade aan. Enkele weken later kwam ook Hurricane Jeanne over de Space Coast, waardoor verschillende gebouwen opnieuw beschadigd raakten.

De gevolgen zijn tijdens mijn bezoek op 18 oktober nog duidelijk zichtbaar. Ook bij het Visitor Complex is nog flinke stormschade te zien. Daken en gebouwen zijn beschadigd en op verschillende plekken wordt nog gewerkt aan herstel.

Op het operationele deel van Kennedy Space Center was de schade nog veel groter. Het Vehicle Assembly Building verloor tijdens Frances honderden grote gevelpanelen en kreeg tijdens Jeanne opnieuw schade. Ook andere gebouwen en installaties op het terrein werden geraakt.

Orkaanseizoen 2004

Florida kreeg in korte tijd te maken met Hurricanes Charley, Frances en Jeanne. Kennedy Space Center werd vooral zwaar getroffen door Frances. Er raakte geen Space Shuttle- of ISS-vluchthardware beschadigd, maar de schade aan gebouwen en infrastructuur was aanzienlijk.

Met de bus Kennedy Space Center in

Een van de onderdelen die Kennedy Space Center zo bijzonder maakt is de bustour. Je blijft niet alleen in het Visitor Complex, maar rijdt ook het operationele NASA-terrein op.

Onderweg zie je pas echt hoe groot alles hier is. De afstanden tussen de gebouwen en lanceerplatforms zijn enorm en bouwwerken die je vanaf een foto al groot vindt blijken van dichtbij nog veel indrukwekkender.

De route voert onder andere langs het enorme Vehicle Assembly Building en richting Launch Complex 39, waar de Apollo-missies naar de maan vertrokken en waar tegenwoordig de Space Shuttles worden gelanceerd.

Vanaf de observatiepunten heb je zicht op de shuttle-lanceerplatforms. Zonder Shuttle op het platform is goed te zien hoeveel infrastructuur er eigenlijk nodig is om zo'n ruimtevaartuig de lucht in te krijgen.

Launch Complex 39

Launch Complex 39 werd oorspronkelijk gebouwd voor het Apollo-programma. De Saturn V-raketten voor de maanmissies vertrokken vanaf 39A en 39B. Later zijn de platforms aangepast voor de Space Shuttle.

Het Vehicle Assembly Building

Het Vehicle Assembly Building, beter bekend als het VAB, is moeilijk te missen. Hier worden de verschillende onderdelen van de Space Shuttle samengebouwd voordat het complete geheel op een Mobile Launcher Platform naar het lanceerplatform wordt vervoerd.

Pas wanneer je er in de buurt rijdt krijg je gevoel voor de schaal van het gebouw. De Amerikaanse vlag op de buitenzijde lijkt op afstand al groot, maar is zelf tientallen meters hoog.

Vanaf het VAB loopt de brede crawlerway richting Launch Complex 39. Daarover wordt het complete lanceerplatform met Shuttle, externe tank en solid rocket boosters door een Crawler-Transporter stapvoets naar de pad gereden.

Van de Space Shuttle terug naar Apollo

Na de operationele kant van Kennedy Space Center gaat de bustour verder naar het Apollo/Saturn V Center.

En daar ligt misschien wel het indrukwekkendste object van de hele dag: een complete Saturn V.

Je weet natuurlijk dat de raket waarmee astronauten naar de maan werden gestuurd groot was, maar eronder doorlopen maakt pas duidelijk wat 111 meter raket daadwerkelijk betekent. Alleen de vijf F-1-motoren van de eerste trap zijn al gigantisch.

Een echte Lunar Module

In het Apollo/Saturn V Center staat ook Lunar Module 9. Dit is een echte maanlander die oorspronkelijk bestemd was voor Apollo 15, maar uiteindelijk niet is gebruikt voor de missie.

De Lunar Module staat opgesteld in een nagebouwd maanlandschap. Naast de enorme Saturn V is het bijna vreemd om te zien hoe klein en fragiel het voertuig oogt waarmee twee astronauten uiteindelijk vanaf een baan om de maan naar het oppervlak moesten afdalen.

In de galerij hieronder staat natuurlijk ook een foto van de Lunar Module.

Een stukje maan

Een ander bijzonder object is een echte maansteen. Het blijft een wat vreemd idee dat je hier naar materiaal kijkt dat daadwerkelijk vanaf de maan naar de aarde is meegenomen.

Na alle enorme raketten en machines is een klein stukje steen misschien niet het meest spectaculaire voorwerp om te fotograferen, maar qua herkomst is het moeilijk te overtreffen.

De Rocket Garden

Terug bij het Visitor Complex staat in de Rocket Garden een verzameling raketten uit de eerste decennia van het Amerikaanse ruimtevaartprogramma.

Hier zie je goed hoe snel de ontwikkelingen zijn gegaan. Van relatief kleine raketten uit de Mercury- en Gemini-periode naar de veel grotere systemen die uiteindelijk mensen richting de maan brachten.

Na een dag tussen Apollo, Space Shuttle en de verschillende lanceerplatforms vormt dit eigenlijk een mooie samenvatting van de Amerikaanse bemande ruimtevaart.

Ook gewoon Florida

Tussen alle raketten, maanlanders en NASA-gebouwen loopt natuurlijk ook gewoon de lokale Florida-fauna rond.

Een van de foto's uit de galerij is dan ook geen ruimtevaartuig maar een groene anolis (Anolis carolinensis). Zo'n klein hagedisje valt misschien wat uit de toon tussen de Saturn V en de Space Shuttle, maar hoort net zo goed bij een dag buiten in Florida.

Geen Shuttle in de lucht, wel volop Space Shuttle

Hoewel er op dit moment geen Shuttle wordt gelanceerd, is het Space Shuttle-programma tijdens het bezoek overal aanwezig.

De lege lanceerplatforms vormen eigenlijk een bijzonder beeld van deze periode. NASA werkt achter de schermen aan Discovery en STS-114, terwijl op het Visitor Complex de geschiedenis van Mercury, Gemini, Apollo en de Shuttle naast elkaar te zien is.

Als alles volgens planning verloopt moet Discovery in 2005 de Amerikaanse bemande ruimtevaart vanaf Kennedy Space Center weer hervatten.

Een dag van Apollo tot Space Shuttle

Voor mij is vooral de schaal van Kennedy Space Center indrukwekkend. Een Saturn V op een foto is groot, maar eronder staan is iets anders. Hetzelfde geldt voor het Vehicle Assembly Building en de lanceerplatforms: pas als je er langs rijdt besef je hoe enorm de infrastructuur achter een ruimtevlucht is.

De combinatie maakt Kennedy Space Center zo interessant. Het is niet alleen een museum over wat NASA vroeger heeft gedaan. Naast de Apollo-historie kijk je ook uit over de plekken waar nog steeds aan toekomstige missies wordt gewerkt.

Dat maakt een dag hier voor mij sowieso een van de betere uitstapjes die je vanuit Daytona Beach kunt maken.

Update 2026
Kennedy Space Center Visitor Complex is sinds mijn bezoek flink uitgebreid. Space Shuttle Atlantis heeft er sinds 2013 een eigen permanente tentoonstelling en in 2022 opende Gateway: The Deep Space Launch Complex. Ook de bustour heeft sinds 2025 met The Gantry at LC-39 weer een observatiestop dicht bij de actieve lanceerplatforms. Launch Complex 39A wordt tegenwoordig gebruikt door SpaceX en 39B door NASA voor het Artemis-programma. Wie nu zelf naar Florida gaat vindt meer actuele informatie en tips in Wat te doen in Florida? Must-do’s, activiteiten en persoonlijke tips.

Foto's Kennedy Space Center in 2004

De galerij hieronder bevat mijn foto's van Kennedy Space Center op 18 oktober 2004, met onder andere de lanceerplatforms, ruimtevaarttechniek uit het Apollo-programma, de Lunar Module, maansteen en natuurlijk de enorme Saturn V.